BROWARY

Historia warzenia piwa jest bardzo długa i sięga najdawniejszych czasów. Już starożytne cywilizacje Sumerów, Babilończyków i Egipcjan ważyły piwo wykorzystując jęczmień, pszenicę, orkisz. W Grecji i Rzymie przewagę zyskało wino, jednak jedna z prowincji – Galia nadal przedkładała złocisty trunek nad ten wytworzony z owoców winnej latorośli.

Gwałtowny rozwój browarnictwa nastąpił w średniowieczu. Początkowo monopol na wytwarzanie piwa miały niemal wyłącznie klasztory. We francuskich opactwach warzeniem zajmowano się już w IV wieku, ale rozwój następował dość szybko i kilka wieków później już prawie każdy konwent mógł się poszczycić własnym niepowtarzalnym trunkiem. Szacuje się, że około X wieku na terenach Francji, Niemiec, Belgii i Szwajcarii działało około 500 klasztornych browarów. Szybko też ten słabszy niż obecnie alkoholowy napój mnisi zaczęli produkować nie tylko na swoje potrzeby, ale też na sprzedaż. Duży popyt i zainteresowanie sprawiały, że zakonnicy udoskonalali receptury i technologie. Z czasem zaczęli wykorzystywać rosnący w ziołowych ogrodach chmiel.

Przynoszący spore zyski interes już w XII wieku przejęły dwory i miasta, kończąc tym samym epokę browarów wyłącznie klasztornych. Intratny biznes wkrótce doprowadził do tego, że monarchowie i możnowładcy zaczęli nakładać podatki na piwowarów i skwapliwie je egzekwować. Duża konkurencja na rynku, pragnienie ochrony receptur i dbałość o własne interesy sprawił, że wytwórcy zaczęli skupiać się w gildie.

Na ziemiach polskich  piwo warzono najprawdopodobniej już w czasach przedpaństwowych. Pierwszym dokumentem wzmiankującym o tym złocistym napoju na naszych terenach jest jedenastowieczna Kronika Thietmara, choć kilka słów piwu poświęca też Gall Anonim i Jan Długosz.

Późniejsze źródła potwierdzają zamiłowanie przodków do trunku. Hołdowali mu Piastowie i Jagiellonowie, za sprawą których piwo dotarło na Litwę. Książę Leszek Biały usprawiedliwił nawet swoją nieobecność na krucjacie brakiem ulubionego napitku.

Liczne szynki, austerie, a nawet szlacheckie dwory, które także wytwarzały piwo stały się konkurencją dla miejskich piwowarów, tworzących cechy. O rozwijający się na obrzeżach miast i na wsiach rynek zbytu pojedynek nieraz toczyły browary z karczmarzami.

Dwory szlacheckie produkowały piwo wedle własnych potrzeb. Nie był to najsmaczniejszy trunek. Kwaśny, o nieładnym zapachu znajdował jednak kupców wśród zależnych od ziemianina chłopów.

Prawdziwą rewolucję w piwowarstwie przyniósł dopiero wiek XIX. Wówczas udoskonalono technologię warzenia, wprowadzono maszyny, rozwinięto metodę dolnej fermentacji, ulepszono receptury. Zaczęto też różnicować trunki pod względem smaku.

Choć na początku XX wieku w Polsce istniało już około 500 browarów ranga piwa zaczęła niestety gwałtownie spadać. Uważano je za napój dla plebsu i niskich warstw społecznych, a jego spożycie zastępowano bardziej wykwintnymi trunkami i mniej pracochłonną wódką.

Niemniej jednak najstarsze browary przetrwały okres załamania i w czasach gospodarki wolnorynkowej znów przeżywają prosperity.

Browar Okocim
Założony w małopolskim Okocimiu w 1845 roku browar początkowo należał do Józefa Neumanna i Jana Goetza. Po śmierci Neumanna cały zakład przeszedł w ręce drugiego wspólnika, który świetnie zarządzał biznesem: rozbudowywał go i udoskonalał. Dziedziczony przez lata browar aż do czasów II wojny światowej był własnością rodziny Goetzów. Dopiero okupacja niemiecka sprawiła, że majątek utracono. W latach PRL zakłady okocimskie znacjonalizowano. Na początku lat dziewięćdziesiątych browary przekształcono w spółkę akcyjną, której głównym akcjonariuszem od 1996 roku jest duńska firma Carlsberg. Obecnie najbardziej znanymi produktami browaru są piwa: Carlsberg, Harnaś, Książ, OK Beer, Okocim Premium Mocne, Okocim Premium, Pils, Piast Mocne, Piast Wrocławski, Karmi.

Browar w Żywcu
Browar ten powstał w 1856 roku z inicjatywy księcia Albrechta Fryderyka Habsburga we wsi Pawlusie, która później została włączona do granic administracyjnych Żywca. Produkty browaru cieszyły się dużą popularnością. W latach II wojny światowej zakład dostał się w ręce okupanta i warzył trunek dla wojska. Po 1945 roku został znacjonalizowany, a na początku lat 90. przekształcony w spółkę, której głównym akcjonariuszem jest obecnie holenderska firma Heineken. W Żywcu wytwarza się piwa: Desperados, Freeq, Heineken, Warka, Żywiec.

Tyskie Browary Książęce
Browar ten powstał prawdopodobnie w 1629 roku (z tego czasu pochodzą pierwsze wzmianki na ten temat) z inicjatywy księcia pszczyńskiego. W XIX wieku zakład przeżył swój rozkwit. Wówczas rozbudowano go i wprowadzono ulepszenia. Początkowo konkurujący z Książęcym – Browar Obywatelski szybko został wykupiony przez właścicieli swojego rywala. W 1939 roku po zajęciu Tychów przez Niemców browar dostał się w ręce okupanta. Po wyzwoleniu warzelnię upaństwowiono. Do dziś przy zakładzie działa muzeum piwowarstwa. Obecnie Tyskie Browary są częścią Kompanii Piwowarskiej S.A. Produkuje się tu piwa: Tyskie, Lech, Pilsner Urquell, Dębowe Mocne, Żubr, Książęce.

Browar Nr 1 w Lublinie
Browar ten powstał w 1912 roku z inicjatywy żydowskiego przedsiębiorcy Hersza Jojny Zylbera. Początkowo nosił miano Browaru Parowego Jeleń. Produkował piwo zwyczajne i koszerne. Był jednym z głównych konkurentów zakładu Vettera. Niestety w czasie II wojny światowej Niemcy zajęli majątek Zylberów, a ich samych osadzili w getcie. Rodzina zginęła w obozie w Bełżcu. Jedyny ocalały z zagłady syn właściciela Stefan Zylber-Jankowski niedługo cieszył się odzyskanym browarem. Zakład znacjonalizowano w 1948 roku. Dziś lubelski browar należy do spółki Perła – Browary Lubelskie S.A. Produkuje się w nim piwa: Perła, Kowboyskie, Lubeleskie, Goolman, Zwierzyniec i Carmèll.

Browar Warka
Browar ten powstał w latach 1973-1975 jako zależny od Zakładów Piwowarskich w Warszawie. Rok po ukończeniu budowy usamodzielnił się jednak tworząc Zakłady Piwowarskie w Warce. W 1994 roku przedsiębiorstwo sprywatyzowano. Obecnie ten jeden z największych browarów w Polsce jest częścią Grupy Żywiec należącej do koncernu Heineken. Głównymi produktami zakładu są piwa: Heineken, Królewskie, Kujawiak, Tatra i Warka.

Browar Koszalin
Browar ten został założony w 1868 roku. Początkowo wchodził w skład pomorskiego koncernu browarniczego Richarda Rückfortha, a po I wojnie światowej przeszedł w ręce rodziny Gerlachów. Po II wojnie światowej dostał się pod zarząd radziecki. Szybko jednak przejęły go władze polskie i znacjonalizowały jako Koszalińskie Zakłady Piwowarsko-Słodownicze. Obecnie browar należy do polskiej spółki Van Pur. Warzy się tu piwa: Brok, Cooler, Kowal.

Główne grupy piwowarskie w Polsce to: Carlsberg Polska (Browar Bosman - Szczecin, Browar Kasztelan - Sierpc, Browar Okocim – Brzesko), Grupa Żywiec (Browar Bracki - Cieszyn, Browar Elbląg - Elbląg, Browar Leżajsk - Stare Miasto, Browar Warka - Warka, Browar Żywiec – Żywiec), Kompania Piwowarska (Browar Dojlidy – Białystok, Browar Kielce – Kielce, Browar Ksiązęcy – Tychy, Browar Lech – Poznań),  Royal Unibrew Polska (Browar Jędrzejów – Jędrzejów, Browar Łomża – Łomża),  Van Pur (Browar Górnośląski - Zabrze, Browar Koszalin - Koszalin, Browar Van Pur - Rakszawa)

Browary polskie to także:
Browar Amber w Bielkówku pod Gdańskiem (piwa: Koźlak, Grand Imperial Porter, Harde Mocne, Mocny Red, Remus, Złote Lwy, Żywe);
Browar Bartek w Cieślach pod Gołuchowem (piwo: Bartek);
Browar Ciechan w Ciechanowie (piwa: Ciechan);
Browar Cornelius w Piotrkowie Trybunalskim (piwa: Benjing, Cornelius, Kiper);
Browar Czarnków w Czarnkowie nad Notecią (piwa: Izerskie, Eire, Noteckie, Proletaryat, Walońskie);
Browar EDI w Nowej Wsi pod Wschową (piwa: Dworskie, Swojskie, Wschowskie, EDI, E Plus);
Browar Fortuna w Miłosławiu (piwa: Smok, Fortuna, Komes);
Browar Fuhrmann w Połczynie-Zdroju (piwa: Brewer, Fuhrmann, Lechia, Połczyn, Romper,  AG 1929);
Browar GAB w Wąsoszu (piwa: GAB, Oslo, Klubowe);
Browar Głubczyce w Głubczycach (piwa: BraX, Hammer, Karlik, Pils, Rycerskie);
Browar Gościszewo w Gościszewie (piwa: Rycerz, Naturalne, Viva Hel);
Browar Grybów w Siołkowej (piwa: Lach, Pilsweiser)
Browar Imielin w Imielinie (piwa: Imielin, Knap, Szpunt, GKS Katowice);
Browar Jabłonowo w Jabłonowie (piwa: Jabłonowo);
Browar Jagiełło w Pokrówce (piwa: Jagiełło, Nałęczowskie);
Browar Janów Lubelski w Janowie Lubelskim (piwa: Janów);
Browar Konstancin w Oborach (piwa: Konstancin);
Browar Koreb w Łasku (piwa: Koreb);
Browar Kormoran w Olsztynie (piwa: BK, Gold, Irish Beer, Kłobuk, Masuren Dunkel, Max, Olsztyńskie, Regina, Świeże, Warmiak)
Browar Krajan w Trzeciewnicy (piwa: Bawar, Czarny Koń, Irlandzkie, Jakt, Miodowe, Krajan, Mocne Bawarskie, Mocny Browar, Nakielskie, Jasne, Złoty Strong);
Browar na Jurze w Zawierciu (piwa: Boner, Tager, Tiger, Smocza Jama, Jurajski Bursztyn);
Browar Namysłów w Namysłowie (piwa: Basztowe, Kozackie, Zamkowe, Two Axes, Złoty Denar);
Browar Nr 1 w Łodzi (piwa: Champion, Fasberg, Eurogold, Glob, Junak, Keniger, Lodwar, Łódzkie, Sarmackie, Ułańskie, Cork, Irishgold, Trixx, Chat);
Browar Racibórz w Raciborzu (piwa: Bercik, Bizon, Champion Śląski, Gobin, Hajduk Jasne Pełne, Hajduk Mocne, Halne Mocne,Mocne z Zamku, Pils z Zamku, Racibor Pełne, Racibor Premium);
Browar Staropolski w Zduńskiej Woli (piwa: Acan, Staropolskie);
Browar Tarczyn w Tarczynie;
Browar Witnica w Witnicy (piwa: Wit, AS, Furmen, Lord, Pirat, Morskie, Joker, Chojrak, Boss, Waschmaschinewsky, Sternbier Pils);
Browar Zodiak w Bierzwiennej Długiej-Kolonii (piwa: Lew, Mocne, Relax, Silver, Strzelec, Zodiak).

KaPy